Постколоніальні образи «іншого» в зовнішньополітичній риториці Франції та Китаю в Африці
Анотація
Актуальність дослідження визначається впливом риторики провідних глобальних акторів на формування постколоніальних стереотипів у підходах до взаємодії з країнами Африки. Метою роботи було виявлення спільних рис конструювання образу Африки як «іншого» в риторичних стратегіях Франції та Китаю, а також аналіз їхнього впливу на політичні й економічні стратегії співпраці з африканськими державами. Застосовано контент-аналіз, порівняльний аналіз та історико-культурний підхід, що уможливило системне і комплексне дослідження характерних рис зовнішньополітичних стратегій щодо Африки. Дослідження показало, що попри різні риторичні стратегії, Франція та Китай зберігають патерналістичні уявлення про Африку, репродукуючи стереотипи про континент як «незрілий» або «недорозвинений», що потребує зовнішнього управління та нагляду.
Франція, спираючись на свою історичну відповідальність, продовжує впливати на політичні процеси в Африці через безпекові та дипломатичні інтервенції, використовуючи концепт «la Françafrique» («французька Африка») як основу для продовження своєї присутності в регіоні. Китай, з іншого боку, реалізує стратегію «win-win coop- eration», акцентуючи на економічному партнерстві, але фактично зберігає економічну залежність африканських країн через свої інвестиції та інфраструктурні проєкти. Основна частина вигод від реалізації цих проєктів зосереджується у Китаю, оскільки управління інфраструктурними об’єктами, технологічними процесами та трудовими ресурсами переважно перебуває під контролем китайських компаній, тоді як для африканських держав результати співпраці нерідко мають обмежений економічний ефект. Результати підкреслили, що обидва дискурси, хоча і формально відкидають колоніальну спадщину, на практиці продовжують утримувати Африку як об’єкт зовнішнього впливу. Це підтвердило наявність постколоніальних структур у сучасних міжнародних відносинах.
Практичне значення дослідження полягає в можливості використання його результатів у діяльності державних органів африканських країн, міжнародних організацій та аналітичних центрів для аналізу й уточнення підходів до співпраці з провідними глобальними акторами, зокрема Францією та Китаєм, з метою зменшення асиметрії у взаємодії та обмеження постколоніальних впливів
Ключові слова
асиметричні відносини; технократичний підхід; економічні інтереси; спільний розвиток; міжнародні відносини
Використані джерела
- Abegunrin, O., & Manyeruke, C. (2020). China’s power in Africa. A new global order. London: Palgrave Macmillan.
- Amtenbrink, A. (2024). Neo-colonial dynamics in Africa: A comparative study of China, Russia, and France: An assessment of economic, political, cultural, and military engagement as a form of neo-colonialism. (Bachelor thesis, Malmö University, Malmö, Sweden).
- Audino, A. (2018). Comparing U.S. and French approaches to counterterrorism in Africa. (Bachelor thesis, University of San Diego, San Diego, USA).
- Auerbach, J. (2022). Between postcolonialism and equal partnership: The legitimization strategies of French military interventions in Mali and the Central African Republic. Havertown, PA: Casemate Group.
- Beijing Declaration of the Conference Marking the 70th Anniversary of the Five Principles of Peaceful Coexistence. (2024, June). Retrieved from https://www.fmprc.gov.cn/eng/zy/gb/202406/t20240629_11444342.html.
- Beijing Declaration on Jointly Building an All-Weather China-Africa Community with a Shared Future for the New Era. (2024, September). Retrieved from https://www.mfa.gov.cn/eng/xw/zyxw/202409/t20240905_11485993.html.
- Bhabha, H.K. (1994). The location of culture (2nd ed.). London: Routledge. doi: 10.4324/9780203820551.
- Boeke, S., & Schuurman, B. (2015). Operation “Serval”: A strategic analysis of the French intervention in Mali, 2013-2014. Journal of Strategic Studies, 38(6), 801-825. doi: 10.1080/01402390.2015.1045494.
- Chafer, T. (2002). The end of empire in French West Africa: France’s successful decolonization? New York: Berg.
- Chafer, T. (2005). Chirac and “la Françafrique”: No longer a family affair. Modern & Contemporary France, 13(1), 7-23. doi: 10.1080/0963948052000341196.
- Che, D., & Bodomo, A. (2023). China and the European Union in Africa: Win-win-lose or win-win-win? Asia Europe Journal, 21(2), 119-136. doi: 10.1007/s10308-023-00656-y.
- Chen, L., & Cash, J. (2024). China offers Africa $51 billion in fresh funding, promises a million job. Retrieved from https://www.reuters.com/world/china-deepen-industrial-agricultural-trade-investment-ties-with-africa-2024-09-05.
- Cohen, C. (2022). Will France’s Africa policy hold up? Washington, DC: Carnegie Endowment for International Peace.
- Dever, J., & Dever, J. (2021). Information age imperialism: China, race, and neo-colonialism in Africa and Latin America. University of Miami Inter-American Law Review, 52(2), article number 3.
- Ding, X., Chai, Q., & Chen, C. (2020). China-Africa Economic and trade cooperation from the perspective of the community with shared benefits: Achievements, challenges, and prospects. World Review of Political Economy, 11(2), 208-231. doi: 10.13169/worlrevipoliecon.11.2.0208.
- Dong, L. (2025). The theoretical framework and ideological foundations of Xi Jinping’s socialism with Chinese characteristics. In China’s path to global status: Governance, sovereignty, and development in the 21st century (pp. 87-98). Singapore: Palgrave Macmillan. doi: 10.1007/978-981-96-6921-9_7.
- Gumrukcu, T. (2024). Turkey to seek improved Africa cooperation in Djibouti talks, officials say. Retrieved from https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-seek-improved-africa-cooperation-djibouti-talks-officials-say-2024-10-25/.
- Hastie, A. (2023). Postcolonial geopolitics: Reading contemporary geopolitics in Maghrebi-French war films. Geopolitics, 28(1), 239-256. doi: 10.1080/14650045.2021.1882426.
- Hodzi, O., & Åberg, J.H. (2020). Introduction to the special issue: Strategic deployment of the China model in Africa. Politics & Policy, 48(5), 804-814. doi: 10.1111/polp.12378.
- Kaneko, Y. (2020). The new international paradigm of resilience approaches in peacebuilding in the post-conflict Timor-Leste. (Doctoral thesis, University of Nottingham, Nottingham, United Kingdom).
- Kombo, B.K. (2021). Napoleonic legacies, postcolonial state legitimation, and the perpetual myth of non-intervention: Family code reform and gender equality in Mali. Social & Legal Studies, 30(5), 704-725. doi: 10.1177/0964663920962552.
- Kpetsu, S.A. (2025). The specter of the French Revolution in Mali, Niger and Burkina Faso. (Master’s thesis, Purdue University Graduate School, West Lafayette, IN, USA). doi: 10.25394/PGS.29082701.
- Maiboroda, O.M. (2023). Ethnic traps of decolonization: African experience. Kyiv: Kuras Institute of Political and Ethnic Studies of the NAS of Ukraine.
- Ndjerareou, D.M. (2024). African youth activism and the disruption of French foreign policy in the Sahel region. Journal of Peace and Diplomacy, 5(1).
- Obeng-Odoom, F. (2022). China-Africa relations in the economist, 2019-2021. Journal of Asian and African Studies, 59(3), 1000-1017. doi: 10.1177/00219096221125423.
- Ostermann, F., & Stahl, B. (2022). Theorizing populist radical-right foreign policy: Ideology and party positioning in France and Germany. Foreign Policy Analysis, 18(3), article number orac006. doi: 10.1093/fpa/orac006.
- Rapanyane, M.B. (2021). Neocolonialism and new imperialism: Unpacking the real story of China’s Africa engagement in Angola, Kenya, and Zambia. Journal of African Foreign Affairs, 8(3), 89-112. doi: 10.31920/2056-5658/2021/v8n3a5.
- Republic of France. (2022). National strategic review 2022. Retrieved from https://www.sgdsn.gouv.fr/files/files/rns-uk-20221202.pdf.
- Said, E.W. (1977). Orientalism. The Georgia Review, 31(1), 162-206.
- Shinn, D.H., & Eisenman, J. (2020). Evolving principles and guiding concepts: How China gains African support for its core national interests. Orbis, 64(2), 271-288. doi: 10.1016/j.orbis.2020.02.009.
- Spivak, G.C. (2004). Can the subaltern speak? In Imperialism (pp. 171-219). London: Routledge.
- Sundström, M.R., Zhukova, E., & Elgström, O. (2021). Spreading a norm-based policy? Sweden’s feminist foreign policy in international media. Contemporary Politics, 27(4), 439-460. doi: 10.1080/13569775.2021.1902629.
- Tella, O. (2021). Africa’s soft power: Philosophies, political values, foreign policies and cultural exports. London: Taylor & Francis. doi: 10.4324/9781003176022.
- Tenzin, J. (2022). Rethinking the rise of China: A postcolonial critique of China and a Chinese critique of the postcolonial. Journal of Historical Sociology, 35(1), 83-106. doi: 10.1111/johs.12361.
- The Export-Import Bank of China. (2022). Mombasa-Nairobi standard gauge railway project. Retrieved from http://english.eximbank.gov.cn/News/NewsR/202209/t20220908_43088.html.
- Ugonna, U.V. (2020). China’s strategy towards African countries. (Doctoral dissertation, Taras Shevchenko National University of Kyiv, Kyiv, Ukraine).
- Vakhrushev, V.V. (2024). Modern Arabic political vocabulary: Regional variation. Kyiv: National Linguistic University.
- Zambia Kafue Gorge lower hydropower station. (2023). Retrieved from https://en.powerchina.cn/2023-10/20/c_828534.htm.
- Zambia launches largest grid-connected solar power project. (2025). Retrieved from https://english.news.cn/africa/20250701/1c3265f9d0c14099ade186461ce20b4a/c.html.
- Zhang, J., Bates, J., & Abbott, P. (2022). State-steered smart mentality in Chinese smart urbanism. Urban Studies, 59(14), 2933-2950. doi: 10.1177/00420980211062888.
ЦИТУВАТИ
Stoiian, T., & Zhabinets, N.
(2025).
Postcolonial images of the “other” in French and Chinese foreign policy rhetoric in Africa.
Foreign Affairs,
35(6),
107-115.
https://doi.org/10.59214/ua.fa/6.2025.107